یین و یانگ

در افسانه های باستانی ، یانگ نشان دهنده طرف آفتابی و یین سمت سایه تپه است 

در تئوری یین و یانگ تمامی اشیا و پدیده های جهان دارای این دو جنبه مکمل هستند نماد سنتی تائویی برای نشان دادن تمامیت  ، موناد ادغامی یین و یانگ است

لینگ شو، بخش کاربردی نی جینگ راجع به درمان ها و کاربرد آن در TCM بحث میکند  : آکو.پانکچر ، کاربرد موکسا  ، درمان تغذیه ای و کاربرد گیاهان دارویی 

TCMریشه در نگرش جهانی تائویی دارد 

اصول درمانی تی سی ام

چهارجانبه تداخل یین و یانگ به پزشکان امکان می‌دهد نگرش درستی نسبت به فرایندهای اصلی در پیشرفت و درمان بیماری ها به دست آورند این درک اساسی TCM برای تشخیص درست و درمان موثر ضروری است

تمام اصول درمانی TCM  درصد حفظ و برقراری مجدد تعادل بین یین و یانگ است تعادل کامل میان  یین و یانگ یعنی سلامتی کامل عدم تعادل یا عدم هماهنگی بین این دو قطب حاکی از بیماری است

۱_ یین و یانگ متضاد همند

۲_ یین و یانگ قابل تقسیم ولی جدا نشدنی اند 

۳_ یین و یانگ ریشه در یکدیگر دارند

۴_ یین و یانگ یکدیگر را تعدیل می کنند

۵_ یین و یانگ به طور متقابل به هم تبدیل می شوند

پنج مرحله  ( Wu Xing)

نظریه ۵ مرحله از قرن چهارم ق.م  مطرح شد

مدل تائویی گسترش مفهوم یین و یانگ است که قبلا وجود داشت این مدل کل پدیده های پنج مرحله ای ی( یا پنج عنصری ) معنوی ، عاطفی ،  مادی و انرژی وارد جهان را به ۵ مرحله پایه  ( خاک ،  فلز ،  آب  ، چوب و آتش ) مربوط می‌دانند 

. پنج مرحله ( یا عنصر )  نشانگر پدیده‌های طبیعی اند که توسط مکتب کنفوسیوس درباره انسان ها استفاده می شد

پنج مرحله

 خاک :  باربری ،  تکامل  ، فصل برداشت  ، هسته داخلی ، مرکز  ، پایداری ، ساکن بودن ، طعم شیرین ( دم )

 فلز :  انعکاس ، تغییر ،  مرگ ،  طعم تند 

 آب  : جریان  ، شفاف بودن ،  سردی ، تولد ،  طعم شور ( سودا  ) 

 چوب : رشد ،  خمیدگی ،  کودکی ،  توسعه  ، طعم ترش (  بلغم ) 

 آتش :  گرما ، شعله ور شدن  ، بالارفتن ،  طعم تلخ (  صفرا ) 

پنج مرحله جدا از هم وجود ندارند ولی با فعل و انفعال مداوم بر یکدیگر اثر می گذارند در یک چرخه تولیدی (  یا تغذیه )  چرخه (  مادر ، فرزند  ) مراحل می توانند یکدیگر را تغذیه کنند . مثال  ، آب ،  چوب را تغذیه می‌کند و باعث رشد آن می‌شود چوب آتش را تغذیه می‌کند و به خاکستر  ( خاک )  تبدیل می شود زمانی که یکی از مراحل بیش از اندازه قوی شود چرخه مهاری آن را کنترل میکند . برای مثال ،  آتش ،  فلز را کنترل می کند به این معنی که آن را ذوب میکند  . زمانی که چرخه مهاری از کار بیفتد عدم تعادل ایجاد شده می تواند به شکل طغیان یا اضمحلال مشاهده شود

پنج ماده اساسی

از دیدگاه TCM  واژه  (ماده )  نسبی است به این دلیل که هیچ گونه تعریف مشخصی از ماده و انرژی ندارد مفهوم این واژه مبتنی بر درک  یین و یانگ بر اساس چی بنا شده است که می‌تواند طیفی از غیاب مطلق ماده به عنوان مثال روح  ، هوشیاری  ( شن SHEN )  تا اشکال مادی مثال مایعات بدن خون یا دیگر مایعات بدن را شامل شود

پنج  ماده اساسی

 1 _ نیروی حیاتی _ چی

 2 _ عصاره مادرزادی  _ جینگ

 3 _ خون شووه

 4 _ روان  شن shek

 5 _  مایعات بدن جین یه

برای پزشکیtcm گاهی درباره پنج ماده اساسی و ترتیب و توالی شان بسیار مهم است زیرا این پنج ماده پارامترهای کلیدی تعیین شده در درمانtcm  هستند درمان های گیاهی و تغذیه‌ای برای تشکیل تنظیم و مصرف این مواد اساسی ارزشمندند تلاش برای جبران کمبود این مواد تنها از طریق آکوپانکچر یک فرآیند وقت‌گیر و غیر موثر و درمانی ناموفق خواهد بود برای مثال یک درمان موثر در مورد کمبود خون علامت  ( بیخوابی  ) ، تکمیل درمان آکوپانکچر با معیارهای تغذیه و در صورت نیاز به درمان گیاهی به منظور بهبود سریع بیمار مثل (غذاهای خون ساز مانند مرغ و گوشت گاو) است . مکمل یاری مداوم بازسازی چی  ، خون و مایعات بدن یکی از وظایف مهم تغذیه چینی است .

نیروی حیاتی چی

اصطلاح چی معمولاً انرژی یا نیروی حیاتی ترجمه می‌شود اما معنی این واژه در زبان چینی گسترده‌تر بوده و شامل مفاهیمی است که به سختی قابل ترجمه به زبانهای غربی است در tcm  نیروی حیاتی چی ، منبع تمام فرآیندهای زندگی در جهان از میدان انرژی بین قطبهای یین و یانگ سرچشمه می گیرد

عملکرد

چی وظایف متعددی دارد چی منبع تمامی حرکات در جهان است از نظر پزشکی چی ماده بنیادی تمام عملکرد ها و فرایندهای موجود در بدن انسان و نیروی حرکت برای تمام فرآیندهای زندگی  است

چی باعث گرمی و محافظت از بدن میشود و مسئول رشد و تکامل و فعالیت فیزیکی و ذهنی است چی در کانال های بدن جریان دارد هر اندام چی خاص خود را دارد که عملکرد آن اندام را کنترل میکند

عصاره مادرزادی _ جینگ

جینک منشا بدن است

این ماده  فوق العاده با ارزش اساس تمام تکاملات ذهنی و فیزیکی است که در کلیه ها ذخیره می شود و در طب غربی معادل ندارد

دو منبع جینگ

۱ _ جینگ مادرزادی فطری  ، موروثی

جینگ مادرزادی در دوره بارداری ازجینگ پدر و مادر( انرژی ارثی ، انرژی ذاتی) ایجاد می شود و کاملاً ثابت و غیرقابل جایگزینی و بازتولید است مشابه ساختار اصلی بدن در دیدگاه غربی

۲ _  جینگ ساختاری اکتسابی

این جینگ ، پس از تولد توسط معده و طحال از عصاره و اجزای صاف شده غذاها و نوشیدنی‌های مصرف شده ایجاد می‌شود که اکتسابی مکمل جینگ مادرزادی است

عملکرد

پزشکان tcm  مقدار جینگ را تعیین کننده کیفیت زندگی و امید به زندگی یک فرد می دانند . جینگ  نمی تواند دوباره تولید شود و نوعی ساعت انرژی داخلی را ایجاد می‌کند که تعیین کننده طول زندگی ماست زمانی که این ساعت انرژی داخلی به پایان برسد فرد می میرد قابل درک است که tcm  تاکید زیادی بر محافظت و درمان تغذیه ای جینگ دارد درمان تغذیه ای چینی و همچنین بسیاری از فلسفه های آسیایی به این مفهوم مهم اشاره دارند مثل ( چی گونگ یا کانترا ) . 

 ( کیفیت جینگ اساس تکامل قبل از تولد است پس از زایمان بر رشد فیزیکی و ذهنی تاثیر می‌گذارد و مسئول نیروی تولید مثل است )

خون شووه

به طور سنتی خون به عنوان شکل متراکم و  مادی  چی تعریف می شود  خون از عصاره مایعات غذا توسط معده و طحال ساخته می شود . کلیه ها نیز در تشکیل خون نقش دارند چی غذایی جدید حاصل از غذا ،  از طریق ریه ها تغییر شکل می دهد و سپس به چی تجمعی می پیوندد سپس از طریق قلب در تمام بدن پخش میشود خون و چی در ارتباط نزدیک با هم هستند.

عملکرد

 هدف اصلی خون تغذیه و مرطوب کردن بدن است خصوصاً چشمها پوست‌ ومو ، عضلات و رباطها .  طب سوزنی ارتباط مهمی را بین جنبه مادی خون و هوشیاری غیر مادی برقرار می کند خون بستری را برای شن (روان) فراهم می‌کند خون با وجه  یین و مادی خود مسئول پایین نگه داشتن وجه یانگ بدن (روان و شن ) است .  خون بیشتر شامل یین و به مقدار کمی یانگ است روان تقریباً ۹۸% یانگ است اما طبق باورهای چینی به هنگام شب به مقدار کمی یین نیاز دارد که بتواند استراحت کند این یین توسط خون تامین می شود . اگر خون به مقدار کافی وجود نداشته باشد روان قادر به استراحت نیست و نتیجه آن بی خوابی خواهد بود کمبود خون نه  تنها به شکل ضعف فیزیکی بلکه به صورت علائم ذهنی مثل بی قراری ، فراموشی و بی خوابی نیز خود را نشان می‌دهد 

شوون میگوید : چی بر روی خون سوار است و نیز خون مادر چی است

زمانی که خون و چی دچار  ناهماهنگی می‌شوند صدها نوع بیماری ممکن است ایجاد شود

 روان _  شن

 در برگیرنده جنبه های ذهنی روانشناسی عاطفی و روحی فرد است و در آگاهی و شخصیت فرد خود را نشان می‌دهد روان در ارتباط نزدیک با قلب ، جینگ ، خون و چی است  . این ارتباطات مادی تمثیلی از وحدت ذهن و بدن tcm است روان سالم در چهره مشخص می‌شود چهره درخشان و چشم‌های هوشیار و شفاف

عملکرد

 جایگاه های روانی:  هوشیاری ، تفکر ، حافظه  ، خواب ،  عواطف  ، معنویت و روح است

 هر یکی از اعضای زنگ  (zang )جنبه های روانشناختی ذهنی دارد

 روح ( shen )  :  قلب ، هوشیاری  ، اندیشه

 روح اثیری       :   کبد  ، توان ،  خلاقیت

 روح جسمانی     :  ریه  ، غریزه ،  بصیرت

 ذهن               :   کلیه ،  نیروی اراده  ، شخصیت

 اندیشه             :   طحال  ، پانکراس  ، تفکر تحلیلی ،  حافظه

مایعات بدن _ جین یه

جین یه تمام مایعات  بدن را شامل می‌شود این مایعات توسط طحال _  پانکراس از غذاها و نوشیدنی‌ها استخراج می‌شوند . مایعات بدن شامل اشک  ، مایعات سینوویال،  مفصلی عرق،  مایعات گوارشی ادرار و غیره است

عملکرد

 tcm بین دو گروه از مایعات بدن از نظر مفهوم و عملکرد تفاوت قائل می‌شود

  رقیق

 مواد شفاف روشن و گیگ بیشتر یانگ بیشتر در سطح بدن جریان دارند محافظت کننده پوست مو گوشها چشم دهان بینی و اندام های تناسلی و دیگر روزنه ها و رطوبت عضلات هستند

غلیظ 

مواد کدر ، سنگین و متراکم ،  بیشتریین  ، مربوط کننده و تغذیه کننده مغز ،  مغز استخوان و لغزنده کننده مفاصل هستند تعریق  ، آب بینی ، آب دهان و مایعات ترشح شده از غدد بزاقی ، هر دو عامل تا اندازه‌ای مسئولیت کیفیت و کمیت خون هستند

                                                      برگرفته از کتاب تغذیه درمانی در طب چینی نوشته دکتر یورگ کاستر

طبیعت روان در طب سنتی چین

روان  یکی از مواد حیاتی بدن است این ظریف‌ترین و غیر مادی ترین نوع انرژی  چی است 

کلمه شن در امپراتور زرد با بسیاری از معانی مختلف استفاده می شود معنای اصلی که به ما مربوط هستند در زیر آمده است ست

 شن بیانگر  فعالیت  تفکر ،  هوشیاری ،  خود شناسی  ، بینش و حافظه است که همه آنها به قلب بستگی دارد که من این را به روان ترجمه میکنم

شن نشان‌دهنده مجموعه‌ای از تمام پنج جنبه‌های روانی یک انسان یعنی خود روان از قلب  ، روح آسمانی از کبد ،  روح جسمانی از ریه ،  عقل و قوه درک از طحال و نیروی اراده از کلیه ها است که من این را روح ترجمه می کنم

 معنی دیگری برای کلمه شن که اغلب در ارتباط با تشخیص میباشد وجود دارد

 در این زمینه کلمه شن  نشان دهنده کیفیت نامطلوب و ظریف زندگی شکوفایی یا درخشش است که می‌تواند در سلامتی مشاهده شود این کیفیت را می توان در رنگ صورت  ، چشم ها ،  زبان و نبض مشاهده کرد 

مانند مواد حیاتی دیگر روان شکلی از چی است  در حقیقت نازترین و غیرمادی تعیین نوع چی است یکی از مهمترین ویژگی های طب چینی همگرایی نزدیک بدن و روان است که با ترکیب سه ماده حیاتی ( اسانس  چی و روان ) که ” سه  گنجینه ” نامیده می‌شوند برجسته می‌شود

 اسانس سرچشمه و بنیاد بیولوژیکی روان است

 زندگی از طریق اسانس پدیدار می‌شود زمانی که دو اسانس مادر و پدر باهم متحد می‌شوند روان را به وجود می‌آورند

 دو اسانس یکی یین  و دیگری یانگ با هم ترکیب می شوند تا زندگی را به وجود آورند اسانسهای مادر و پدر با هم متحد می شوند تا روان را به وجود آورند

 بنابر این روان یک نطفه تازه تشکیل شده از اسانس های قبل از تولد مادر و پدرش به وجود می آید.  پس از تولد،  اسانس،  قبل از تولدش در کلیه ها ذخیره می شود و زمینه بیولوژیکی روان را فراهم می کند البته زندگی و روان یک بچه تازه متولد شده به تغذیه از اسانس پس از تولد خودش دریافت می‌کند بستگی دارد 

زمانی که معده و روده ها با هم هماهنگ باشند پنج عضو یین در آرامش خواهند بود .  خون هماهنگی و بالانس دارد و فعالیت فکری ثابت و بدون نوسان است  . همچنین روان از اسانس تصفیه شده آب و غذا بیرون می آید .  بنابراین روان بنیاد بیولوژیکی و تغذیه را از انسان قبل از تولد که در کلیه ها ذخیره می شود و همچنین از اسانس بعد از تولد که از طریق ریه ها معده و طحال تولید می‌شود دریافت می‌کند

 روان  =  قلب

 چی    = ریه،  معده،  طحال 

 اسانس  =  کلیه ها

این سه گنجینه سه حالت متفاوت جمع شدگی یا تراکم چی را نشان می دهند و در این بین اسانس متراکم ترین و غلیظ ترین است طی نزدیک تر است و روان نافذترین غیر مادی ترین است

فعالیت روان به اسانس و چی به عنوان بنیاد و شالوده اساسی اش بستگی دارد از این رو گفته می شود که اسانس  “شالوده و بنیاد بدن و ریشه روان ” است

بنابراین اگر اسانس  و چی قوی  و در حال رشد باشند روان شاد هماهنگ و هوشیار خواهد بود اگر اسانس وچی خالی شده باشند روان رنج خواهد کشید و ممکن است ناراحت و افسرده آشفته یا غبار آلود شود

 اگر اسانس قوی  باشد چی رشد می کند اگر چی‌  رشد کند روان سالم خواهد بود

 البته حالت روان و احساس را نیز درگیر می کند  روان با استرس احساسی مختل شده باشد ناراحت و افسرده مضطرب یا غیر ثابت خواهد شد و قطعا  چی و یا اسانس را درگیر می‌کند در بیشتر موارد در ابتدا چی را درگیر می‌کند زیرا که تمام استرس های احساسی عملکرد  نرمال چی را به هم می زند

 استرس احساسی معمولاً زمانی که با کار بیش از حد یا فعالیت جنسی بیش از اندازه همراه شود و یا زمانی که آتش تولید شده به وسیله تنش های احساسی به یین و اسانس آسیب وارد کند انسان را ضعیف میکند

گنجینه

 اسانس ، چی  و روان در هر دو جهت با هم فعل و انفعال دارند و بر روی یکدیگر تاثیر می گذارند مثلاً از اسانس به چی  و روان و از روان به چی و اسانس

 از بین تمام ارگان‌های بدن روان نزدیک ترین ارتباط را با قلب دارد که گفته می‌شود سکونتگاه روان است

 است 

قلب فرمانرواست و بر روان حکمرانی می کند

 فرمانروای  پنج ارگان یین و شش ارگان یانگ است و سکونتگاه روان است

 روان که در قلب سکونت دارد مسئول خیلی از فعالیت‌های فکری متفاوت است شامل

 تفکر ،  حافظه ،  هوشیاری ،  بصیرت ،  زندگی احساسی ،  شناخت ،  خواب ،  هوش ،  خرد ،  ایده ها

 علاوه بر این ها روان ( شن ) ،  قلب همچنین مسئول شنیدن  ، دیدن ،  لمس کردن ، چشیدن  و بو کردن است

البته خیلی از فعالیت های بالا به وسیله اعضای دیگر نیز انجام می‌شوند و اغلب این عملکردهای اعضای مختلف همپوشانی وجود دارد

 به عنوان مثال با وجود اینکه روان مسئول حافظه است ،  طحال و کلیه ها ( و بنابراین قوه درک و قدرت اراده ) نیز در این بین نقش ایفا می کنند 

                                                برگرفته از کتاب بیماریهای روانی در آکوپانکچر نوشته جیووانی ماچیوچ