طب چین

معرفی طب چینی

 گرچه طب سنتی چین از قدمت زیادی برخوردار است ، ولی اسناد معتبری که بتوان به آنها تکیه نمود به ۴۵۰۰ سال قبل از میلاد بازمی‌گردد.

 یکی از اسناد علمی و کاربردی که در حال حاضر هم از آن استفاده می‌شود، مجموعه‌ای به نام “چینگ چی چو” است که در قرن پنجم به بعد از میلاد نوشته شده است. اثر دیگر نیز به نام “سین سیوپن تسائو” درسال ۶۵۹ میلادی به رشته تحریر درآمده است .

جدیدترین اثر چینی که به چاپ رسیده “پن تسائو کنگ مو” می باشد که در قرن شانزدهم میلادی در ۵۲ جلد گردآوری شده است. همچنین در سال ۱۹۷۷ میلادی دولت چین دارونامه ای حاوی ۶ هزار گیاه و فرآورده های وابسته به همراه اثرات و استفاده‌های درمانی چاپ کرد.

در سال ۱۹۴۴ فهرست داروهای اصلی چین که ۱۷۰۰ عدد آنها گیاهی هستند منتشر شد.

مکتب طب چینی

 اگرچه اصول بسیاری از مکاتب طبی مشابه هست، بین طب سنتی چین و طب مدرن تفاوت‌های آشکاری وجود دارد.

در این مکتب از تکنولوژی جدید و دستگاهی طب مدرن استفاده نمی‌شود بلکه با تجویز داروهای سنتی و عمدتا گیاهی ، تعادل به هم خورده طبیعی بدن باز می‌گردد، تا عوارض بیماری ها دفع شود و بدن حالت طبیعی خود را باز یابد.

این شیوه درمان برای متخصصان طب مدرن-غربی) ناآشنا و مبهم است.اما خوشبختانه متخصصان غرب در قرن اخیر با تحقیقات و مطالعات فراوان پی به دیدگاه‌های شرق در مورد موجودات زنده برده اند و بسیاری از مجهولات برای آنها روشن شده و به درک بیشتری در مورد طب شرقی رسیده اند.

 در این مکتب هر گونه تغییری در سلامتی انسان می تواند نشانه از تغییرات یانگ( فعالیت بیش از حد یانگ ویا برعکس توقف و سکون موقتی ین) باشد.

ین و یانگ

 در این راه اولین مرحله درمانی تقویت ین از طریق عوامل انفعالی مانند تحلیل و تسکین روح، ذهن و جسم است. در مرحله بعدی باید به تحریک و تقویت روح و روان و بدن پرداخت.

در اینجا تشخیص تعادل یانگ و ین و هنر به کاربردن تجارب برای برطرف کردن نقصان بدن شرط اصلی درمان بیمار است. ازطرف دیگر عواملی از جمله گرمی و سردی با منشاء داخلی و خارجی بدن و تخلیه معده به صورت استفراغ و یا برای بازگرداندن تعادل بدن باید مدنظر قرار گیرند.

به عنوان نمونه در این مکتب علت بیماری های کهنه(مزمن) که دوره آنها طولانی شده، توسعه عوامل بیماری‌زا در بدن است ؛بنابراین باید از ورود این عوامل به بدن جلوگیری شود .

همچنین در بیماری‌های حاد که با علائمی همچون تب ظاهر می‌شوند باید به سرعت مانع گسترش بیماری در بدن شد، البته در طب سنتی چین راه مقابله با عوامل بیماری زا بر حسب زمان ورود به بدن متفاوت است و با روش‌های مختلفی صورت می گیرد.

انرژی کی

 از دیگر اصول طب چین وجود نوعی انرژی اساسی در همه فعل و انفعالات بدن است. این نوع انرژی که کی خوانده میشود قابل اندازه گیری نیست ،ولی آثار آن مانند گرم شدن بدن در هنگام فعالیت یا ورزش قابل احساس است.

این انرژی که مربوط به داد و ستد انرژیها در بدن است مرتب به پدیده‌های یانگ و ین تبدیل می‌شود.

 به عنوان نمونه در طب چین خون یا “زو” در قسمت‌های مختلف بدن دارای کیفیت‌های گوناگون است،ولی در طب غربی خون مایع ای است گرم کننده، محرک و مغذی.

 از نظر فیزیولوژی «کی» اکثراً به مایعات موجود در بدن موجود زنده که دارای خصوصیات مختلف مرئی و نامرئی است منتقل می‌شود؛ به همین دلیل خون یکی از مایعات بدن است که دارای اختصاصات انفعالی کی یعنی ین می باشد.

فارماکولوژی گیاهان

 طبقه بندی گیاهان دارویی در طب چین بر حسب تاثیر آنها در بدن صورت گرفته است. همچنین خواص فارماکولوژی گیاهان بر حسب طعم آنها تلخ، شیرین ،تند ،شور، ترش طبقه بندی شده است .با مطالعاتی که در سال‌های اخیر صورت گرفته به نظر می‌رسد این نوع طبقه بندی پایه علمی داشته باشد.

 اگر چه بسیاری از روش های درمانی در طب چین که موفق تر از طب غربی می‌باشد، خنده آور است!ولی باید دانست که مطالعه و مقایسه طب چینی و مدرن می تواند کمک بزرگی به راه‌حل‌های درمانی کرده و تئوری های جدیدی ارائه کند.

 یکی از ویژگی‌های طب چین که سالیان دراز استفاده می‌شود و هیچگاه با شکست مواجه  نشده است .تکیه بر تجارب  و  گرایش کمتر به نوآوری هاست. در گیاه درمانی چین اکثراً از مخلوط گیاهان استفاده می‌شود زیرا معتقدند از گیاهان به طور مستقل ،موثرترند.

 نه تنها طب چین ،بلکه بسیاری از مکاتب طبی( سنتی) بنابر تجربیات پایه گذاری شده و کمتر مورد تحقیق و سوال قرار گرفته اند. این تجربیات به طور متواتر در طول تاریخ مورد استفاده بوده و کمتر در آنها بازنگری صورت گرفته است .متخصصان بی تعصب و خوب چینی این موضوع را تایید می‌کنند .

به عبارت دیگر ملل مختلف فرهنگ قدیمی را از تجارب گذشتگان می‌آموختند و از ایرادگیری به آنها پرهیز داشتند. این موضوع در جوامع غربی برعکس بود، ولی در سال‌های اخیر آنها هم از این نوع رفتار دست برداشته و پذیرفتند که تجربیات بشر ارزش گرانبهای دارد.

گیاه درمانی چینی در ممالک غربی

با توجه به گستردگی حضور داروسازان و پزشکان چینی در ممالک غربی و ساکنان زیاد چینی در آنجا، استفاده از طب و گیاه درمانی چین روز به روز در حال گسترش است.

سالیان متمادی استفاده از این مکتب درمانی برای پزشکان غربی ناآشنا و رمز و راز بسیاری از گیاهان دارویی و فرمولاسیون های چینی بر آنها پوشیده بود. در سال‌های اخیر با تحقیقات و مطالعات زیاد بر روی گیاهان دارویی چین، باورهای غربی نسبت به آن افزایش یافته است .

استفاده از این گونه داروها در کشورهای اروپایی و آمریکایی از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است. استفاده از طبئ و گیاه درمانی چین به عنوان دومین روش (پس از طب غربی) طبابت متخصصان غربی است .از این رو بسیاری از دانشکده‌های طب سوزنی در آمریکا و انگلستان ،گیاه درمانی را در برنامه های خود قرار داده اند.

جامعه متخصصان طب سوزنی و گیاه درمانی چینی در انگلستان دفتری به نام« دفتر داروهای سنتی چینی» تاسیس نموده که طی یک دوره دو ساله دانشجویان با ۲۰۰گیاه و ۱۰۰ فرمولاسیون آشنا می‌سازد.

مدرسان این دوره اکثرا از متخصصانی هستند که از یکی از پنج دانشکده طب سوزنی انگلستان فارغ التحصیل شده اند. البته دانشجویان این دوره باید فعالیت‌های زیاد تحقیقاتی به همراه سمینارهای علمی داشته باشند. تعدادی از پزشکان غربی نیز علاقمند به تجویز داروها چینی نیز می باشند.

 روش درمانی این گروه در ابتدا به صورت یک جلسه مشاوره حداقل یک ساعته است .شیوه درمان ترکیبی از روشهای طب سوزنی و دستورات غذایی و ورزش هاست.

 داروهای گیاهی که تجویز می‌شود اکثرا به صورت سنتی تهیه می‌گردند و شامل قسمت های مختلف خشک گیاهی است. دستورالعمل‌های تهیه به صورت خیسانده ،دم کرده، جوشانده و یا اشکال دیگر مصرف می‌شود.

در صورتی که طعم و مزه داروها قابل تحمل باشد، به صورت دم کرده ،جوشانده و غیره مصرف می شوند و در غیر این صورت، آنها به صورت حب، قرص، کپسول یا تنتور در می‌آورند. البته در سال‌های اخیر تکنولوژی تهیه اینگونه داروها در چین به شدت پیشرفت نموده و فرآورده های متنوعی را از گیاهان تهیه می‌کنند که قابل پذیرش هر جنس و یا سن و سالی باشد.

 اصول تشخیص و درمان مکتب چین بر پایه هشت اصل از جمله ین، یانگ ،سردی و گرمی استوار است که هرکدام ممکن است داخلی یا خارجی باشند و مجموعا به نام طب سنتی چین( tcm) نامیده می شوند نکته قابل توجه اینکه در سال های اخیر استفاده از طب سوزنی در ممالک غربی بسیار مورد توجه و استفاده بوده است.

ارزش و موفقیت دارو‌های چینی در حال حاضر:

 مقالات زیادی راجع به مطالعات بر روی گیاهان دارویی چین هر روز انتشار می یابد که عمدتاً توسط متخصصان چینی و تعدادی توسط دیگر کشورها مورد تحقیق قرار گرفته اند .اگرچه موسسات مجوز دهنده داروها درکشورهای آمریکای شمالی، استرالیا و اروپا نسبت به داروهای چینی خوش‌بین نیستند. ولی چون اکثر این داروها اثرات رضایت بخشی دارند، از سوی مجامع دارویی پیشرفته مورد استقبال قرار گرفتند.

 البته یکی از دلایل عدم اعتماد به داروهای چینی تقلب در بازار تجارت دارو و مواد آرایشی ،بهداشتی و خوراکی در جهان است .ولی چون مردم چین که از لحاظ سلامتی و بهداشت جایگاه خاصی دارند، همیشه و طی سالیان دراز از همین داروها استفاده می‌کنند، مجبورند به این گونه داروها نیز اعتماد داشته باشند.

و اما نکته بسیار مهم که موسسات مذکور را در قبال داروها چینی به مقاومت وا می دارد ترس از به رسمیت شناختن داروهای گیاهی چین به عنوان داروهای جدید است ،چرا که رقیب سرسختی برای صنایع دارویی آنها خواهد بود. البته از طب چینی و گیاه درمانی در غرب به صورت گسترده استفاده می‌شود، ولی دارای رسمیت نیست.

 تنها در ایالات کالیفرنیا آمریکا پزشکان دارای مدرک طب شرقی به طور قانونی مجازند داروهای گیاهی را تجویز کنند. این پزشکان می‌توانند تا ۳۰۰ گیاه دارویی مشخص را تجویز نمایند.

 مهمترین عامل تدافعی و تردید در برابر مصرف داروهای چینی دارین  مجامع ،کمبود مطالعات بالینی در مورد آنها و عوارض احتمالی این داروهاست. اعتقاد طرفداران گیاه درمانی چین بر این است که آثار درمانی گیاه مربوط به واکنش های بسیار پیچیده مواد گوناگون موجود در گیاه بر یکدیگر است که  پس از برقراری تعادل به تأثیر درمانی می انجامد. آنها معتقدند که آثار سینرژیستی و آنتاگونیستی( همیاری و یا عدم همیاری) باعث کاهش و افزایش اثرات مختلف مواد می‌شود و بسیاری از عوارض جانبی به حداقل رسیده و یا از بین می‌روند.

 آزمایش های فارماکولوژی و توکسیکولوژی بر روی بعضی از داروهای گیاهی چین نشان دهنده این موضوع است ؛ولی این تحقیقات به طور موردی بر روی گیاهان چینی صورت گرفته است .متاسفانه بیشترین نقل ها در مورد داروهای چینی از طرف بعضی کشورهای آسیایی می باشد که در حال افزایش است.

 فارماکوپه (دارونامه) چین استانداردهای ضروری برای کنترل کیفی و کمی فرآورده‌های گیاهی را عرضه کرده و داروهای با کیفیت خوب را به بازار غربی ارائه می‌کند؛ لذا به مصرف‌کنندگان توصیه می‌شود در خرید و مصرف داروهای گیاهی با کیفیت های مختلف دقت لازم را داشته باشند.

 تعادل ین و یانگ

غذای متعادل( بالانس )در طب چینی به این معنا نیست که مواد پروتئینی، چربی ها، قندها و ویتامین‌ها را به نسبت مساوی به بدن برسانیم بلکه منظور تعادل انرژی های مختلفی است که باید به بدن برسد تا تعادل ین و یانگ  به وجود آید.

 در این مکتب غذاها به پنج دسته (مدل )تقسیم می شوند که دارای مزه های شیرین، ترش، تلخ و شور و تند هستند و پنج نوع حرارت از جمله خیلی گرم ،گرم، خیلی سرد ،سرد و طبیعی دارند.

 غذاهای بسیار سرد، تلخ و شور اکثراً در مزاج( طبیعت ) ین و غذاهای بسیار گرم ،شیرین و تند بیشتر در مزاج طبیعت یانگ می باشند.

به عنوان مثال، بسیاری از میوه ها دارای انرژی ین می باشند که معادل مزاج «سرد و مرطوب» در طب جالینوسی است .بنابراین مصرف مقدار کافی میوه یکی از راههای دریافت این نوع انرژی است .انرژی ین در هوای خیلی گرم و خشک می تواند کمک کننده باشد .